Khi bảng cần tự ghi Đạt hay Chưa đạt theo từng người, bạn không phải nhìn từng dòng rồi gõ tay. Hàm IF trong Excel kiểm tra một điều kiện rồi trả về một kết quả khi điều kiện đúng và kết quả khác khi điều kiện sai.
Cú pháp của hàm là =IF(điều_kiện, kết_quả_khi_đúng, kết_quả_khi_sai). Một số máy đặt dấu chấm phẩy làm dấu ngăn cách trong công thức. Nếu Excel báo lỗi khi bạn gõ dấu phẩy, bạn đổi dấu phẩy thành dấu chấm phẩy.
Các ví dụ dùng chung bảng dưới đây, trong đó Dũng chưa có doanh số nên ô C5 để trống. Cột Dòng chỉ ghi số dòng của Excel nên bạn không gõ cột này, và tiêu đề nằm ở dòng 1. Số viết theo kiểu Việt Nam như 120.000.000 cần được gõ liền thành 120000000, vì dấu chấm có thể làm Excel hiểu sai số. Ô kết quả sẽ hiện 6000000 thay vì 6.000.000. Để có dấu ngăn, bạn bấm nút Comma Style trên thẻ Home rồi bấm Decrease Decimal 2 lần để bỏ phần lẻ, và kiểu này hiện số 0 thành dấu -. Ở mỗi cách, bạn gõ công thức vào ô E2 rồi kéo nút điền xuống ô E5, và công thức mới thay cho công thức cũ. Mọi kết quả đã được kiểm tra bằng Excel 365:
Dòng | Nhân viên (A) | Chi nhánh (B) | Doanh số (C) | Chỉ tiêu (D) |
|---|---|---|---|---|
2 | An | Hà Nội | 120.000.000 | 100.000.000 |
3 | Bình | Đà Nẵng | 80.000.000 | 100.000.000 |
4 | Chi | Hà Nội | 100.000.000 | 100.000.000 |
5 | Dũng | TP.HCM | 90.000.000 |
Cách 1: Bạn so sánh hai số
Bạn gõ chữ Kết quả vào ô E1. Ở ô E2, bạn gõ công thức sau rồi điền xuống các dòng dưới:
=IF(C2>=D2,"Đạt","Chưa đạt")
Kết quả chữ phải nằm trong dấu ngoặc kép. Bốn dòng lần lượt ra Đạt, Chưa đạt, Đạt và Chưa đạt. Chi vừa đúng bằng chỉ tiêu nên được tính là Đạt, vì dấu >= nghĩa là lớn hơn hoặc bằng. Các dấu so sánh khác gồm >, <, <=, = và <>, trong đó <> nghĩa là khác.

Cách 2: Bạn so sánh với một giá trị chữ
Giả sử chi nhánh Hà Nội có phụ cấp 500.000 đồng, còn các chi nhánh khác có phụ cấp 300.000 đồng:
=IF(B2="Hà Nội",500000,300000)
Bốn dòng lần lượt ra 500.000, 300.000, 500.000 và 300.000. Chữ trong điều kiện cũng cần dấu ngoặc kép, còn số thì không. Hàm IF không phân biệt chữ hoa và chữ thường, nên "hà nội" cũng khớp với Hà Nội.
Cách 3: Bạn trả về một phép tính
Kết quả của hàm IF có thể là một phép tính. Giả sử người đạt chỉ tiêu được thưởng 5% doanh số:
=IF(C2>=D2,C2*5%,0)
Bốn dòng lần lượt ra 6.000.000, 0, 5.000.000 và 0.
Cách 4: Bạn kiểm tra ô trống
Ở cách 1, Dũng bị ghi Chưa đạt dù chưa có số liệu, vì Excel coi ô trống như số 0. Hai dấu ngoặc kép liền nhau biểu thị chuỗi rỗng, và ô trống được coi là bằng chuỗi rỗng, nên bạn thêm một bước kiểm tra:
=IF(C2="","Chưa nhập",IF(C2>=D2,"Đạt","Chưa đạt"))
Bốn dòng lần lượt ra Đạt, Chưa đạt, Đạt và Chưa nhập. Công thức này là một hàm IF nằm trong một hàm IF khác, và cách 5 sẽ giải thích rõ hơn. Một ô chứa dấu cách không được coi là trống, nên dòng đó vẫn đi tiếp sang bước so sánh.
Cách 5: Bạn lồng hàm IF khi có từ ba kết quả trở lên
Giả sử bạn xếp loại Giỏi từ 120 triệu đồng, Khá từ 100 triệu đồng, còn lại là Cần cố gắng. Bạn đổi tiêu đề ô E1 thành Xếp loại. Mỗi hàm IF chỉ chia được hai nhánh, nên bạn đặt hàm IF thứ hai vào phần kết quả khi sai:
=IF(C2>=120000000,"Giỏi",IF(C2>=100000000,"Khá","Cần cố gắng"))
Bốn dòng lần lượt ra Giỏi, Cần cố gắng, Khá và Cần cố gắng. Dũng ra Cần cố gắng vì ô trống được coi là số 0, và bạn có thể kết hợp với cách 4 để sửa điểm này.
Thứ tự điều kiện rất quan trọng, vì Excel dừng ở điều kiện đúng đầu tiên. Khi các mức dùng dấu >=, bạn phải xét mức cao nhất trước. Công thức =IF(C2>=100000000,"Khá",IF(C2>=120000000,"Giỏi","Cần cố gắng")) xét mức thấp trước nên An chỉ được xếp Khá:

Khi cần kết hợp nhiều điều kiện bằng AND, OR hoặc dùng hàm IFS, bạn đọc tiếp bài hàm IF nhiều điều kiện trong Excel.
Những lỗi người mới hay gặp với hàm IF
Công thức báo #NAME? vì thiếu dấu ngoặc kép
Công thức =IF(C2>=D2,Đạt,"Chưa đạt") báo #NAME?, vì Excel hiểu chữ Đạt không có ngoặc kép là một tên chưa được định nghĩa. Dòng có điều kiện đúng mới báo lỗi, còn dòng có điều kiện sai vẫn ra Chưa đạt. Bạn thêm ngoặc kép quanh chữ đó.
Ô hiện FALSE hoặc số 0 vì thiếu kết quả khi sai
Với Bình chưa đạt chỉ tiêu, =IF(C3>=D3,"Đạt") hiện FALSE. Công thức =IF(C3>=D3,"Đạt",) có dấu phẩy nhưng bỏ trống phần sau, nên hiện 0. Để ô hiện trống, bạn viết =IF(C3>=D3,"Đạt","").
Kết quả luôn là Đạt vì số đang ở dạng văn bản
Excel luôn coi văn bản lớn hơn số. Để thử, bạn gõ '120000000 vào ô C2, tức thêm dấu nháy đơn phía trước. Khi ô C2 là văn bản, công thức =IF(C2>=200000000,"Đạt","Chưa đạt") vẫn trả về Đạt dù số thật nhỏ hơn 200 triệu. Công thức =ISTEXT(C2) trả về TRUE khi ô đang ở dạng văn bản. Bạn sửa dữ liệu theo bài chuyển text thành số trong Excel. Sau khi thử xong, bạn gõ lại 120000000 vào ô C2.
Số viết trong ngoặc kép làm phép so sánh sai
Công thức =IF(C2>="100000000",1,0) trả về 0 dù An đạt 120 triệu, vì "100000000" trong ngoặc kép là văn bản. Bạn bỏ ngoặc kép khi so sánh với số.
Câu hỏi thường gặp về hàm IF trong Excel
Hàm IF lồng được bao nhiêu cấp?
Excel cho phép tới 64 hàm IF lồng nhau, nhưng công thức sẽ rất khó đọc từ khoảng 3 cấp trở lên. Khi đó, bạn nên chuyển sang bảng tra cứu, hoặc hàm IFS nếu máy dùng Excel 2019 trở lên.
Làm sao để hàm IF không hiện gì khi ô trống?
Bạn dùng cấu trúc ở cách 4 và thay "Chưa nhập" bằng hai dấu ngoặc kép liền nhau.
Bạn muốn dùng Excel thành thạo cho công việc văn phòng?
Hàm IF xuất hiện trong hầu hết bảng tính thưởng, xếp loại và kiểm tra dữ liệu, nên nắm chắc hàm này giúp bạn học các hàm điều kiện khác nhanh hơn nhiều.
Nếu muốn học bài bản cùng người hướng dẫn, bạn có thể tham khảo khóa 30 ngày học và thực hành Excel của Nghề Excel, với 30 buổi luyện tập, hơn 500 bài tập thực tế lấy từ doanh nghiệp và coach đồng hành cùng bạn trong từng buổi.